De Europese ruimtevaart

Het ontstaan van de ESA (European Space Agency).

Ofschoon de mens al vroeg begonnen was om het luchtruim te verkennen met ballonnen en later ook met raketproeven, is door de 2e wereldoorlog met de komst van de Duitse V-2-raket het ruimtevaart-tijdperk pas echt begonnen.
Na de oorlog werden de geleerden en werkers aan de V-2 door de Amerikanen en Russen voor het opzetten van hun ruimtevaartprogramma ingezet.

Klik hier voor een vergroting

Dat was van militair belang voor leger en vloot. Door de koude oorlog was hiervoor voldoende geld beschikbaar. De Russen hadden oorspronkelijk een voorsprong, denk maar eens aan het hondje Laika en aan Jury Gagarin, de eerste mens in de ruimte.

Amerika bleef niet achter en slaagde erin om als eerste een mens naar de maan te sturen en weer veilig te laten landen op de aarde. De ruimtevaart komt dus oorspronkelijk voort uit Europa en buiten de militaire belangen lagen nog zeer grote terreinen braak om te onderzoeken.

Na jaren van voorbereiding werd op 1-12-1960 bij het Verdrag van Meijering een commissie opgericht die tot doel had een organisatie voor te bereiden wat uiteindelijk resulteerde in de oprichting van:
ESRO: European Space Research Organisation
ELDO: European Space Launching Development Organisation.

04-08-1967: Lancering van de Europa F 6/1 vanaf Woomera.
klik hier voor een vergroting.

Voor de ESRO betekende dat: het aantrekken van medewerkers, het opzetten van een organisatie-structuur, het bouwen en inrichten van gebouwen, het opzetten van een wetenschappelijk programma voor de korte, de middellange en de lange termijn en het vaststellen van een verdeelsleutel voor de benodigde financiën.
Een en ander leidde vervolgens tot de oprichting van:

ESRO-HQ: European Space Research Organisation Head Quarter in Parijs
ESTEC: European Space Technology Centre in Delft en later in Noordwijk
ESOC: European Space Operations Centre in Darmstadt (Duitsland)
ESRIN: European Space Research Institute in Frascati (Italië)
ESRANGE: European Space Launching Range zorgt voor de lanceringen in Kiruna (Zweden), Salto di Querra (Italië), Andoya (Noorwegen), Woomera (Australië) en Ille de Levant (Frankrijk)
ESTRACK: European Space Telemetry Telecommand and Tracking Stations, gevestigd in Redu (België), Fairbanks (Alaska), Port Stanley (Falkland Eilanden) en Ny Alesund (Spitsbergen)

Klik hier voor een vergroting

Daarnaast had men ook de ESLAB (European Space Laboratory) dat later bij de ESTEC werd geïntegreerd als SSD (Space Science Department).
De zuster-organisatie ELDO kreeg tot taak een europese draagraket te ontwikkelen voor de lancering van toekomstige Europese satellieten. Deze draagraket moest in staat zijn om 500 tot 1.000 kilo aan gewicht in de ruimte te brengen.

Daarvoor werd in Woomera een raketbasis annex lanceer-station gebouwd. De Europese raketten werden door meer dan 1.000 Europese industrieën, samenwerkend in Eurospace, gebouwd. Hierbij ontwikkelden Engeland, Frankrijk en Duitsland elk een deel van de draagraket.
Door allerlei oorzaken mislukten echter alle 5 raketten en ook de 6e, die vanaf de lanceerbasis Kourou in Frans Guyana gelanceerd werd, mislukte.

Klik hier voor een vergroting.
05-11-1971: Lancering van de Europa II F11 vanaf Kourou.

De ESRO boekte heel wat betere resultaten met het lanceren van ongeveer 170 raketten voor het bestuderen van de bovenste luchtlagen en het noorder-licht. Deze testseinende raketten, die gekocht werden in Frankrijk, de U.S.A. en Engeland, werden gelanceerd vanaf de lanceerbasis ESRANGE in Kiruna, maar ook vanaf Sardinië, Griekenland en Australië.

Vanaf 1968 tot en met 1972 werden 7 wetenschappelijke satellieten gelanceerd met de Amerikaanse Scout- en Thor-Delta-raketten vanaf een Amerikaanse lanceerbasis.
Eén van deze 7 kwam in een te lage baan, waardoor deze na een levensduur van 52 dagen verbrandde in de aardse atmosfeer.

Vijf van deze satellieten waren polair, dat wil zeggen dat hun baan van pool naar pool liep en daar metingen verrichtten. Twee satellieten hadden een zeer lang-gerekte ellips-vormige baan, zogenoemd deep space. Die satellieten hadden tot taak het bestuderen en meten van magnetische velden, kosmische straling, zonnewind etc.

Klik hier voor een vergroting.
06-02-1970: Lancering van een Britse Skylark-raket vanaf de Italiaanse
lanceerbasis Salto di Querra op Sardinië.

De mislukkingen van de ELDO-draagraketten en andere problemen die zich voordeden, veroorzaakten ongenoegen en irritatie. Dit was de reden dat men in oktober 1973 besloot om zowel de ELDO als de ESRO samen te smelten tot een nieuwe grote Europese organisatie, namelijk de ESA.

Omdat het Sounding Rockets-programma beëindigd was, zag de nieuwe organisatie er als volgt uit:

ESA-HQ: European Space Agency Head Quarter in Parijs
ESTEC: European Space Research and Technology Centre in Noordwijk
ESOC: European Space Operations Centre in Darmstadt. Hieronder valt ook het satellieten volg- en ontvangststation Redu in België.
ESRIN: European Space Remoting Sensing and Informatic Centre in Frascati, Italië.

Klik hier voor een vergroting.

14 Europese landen zijn lid, Canada is waarnemend lid.
De doelstelling van de organisatie is: het bevorderen van de samenwerking tussen de Europese landen in ruimte-onderzoek en technologie, uitsluitend voor vreedzame doeleinden.

De nieuwe organisatie ging voortvarend van start en in de loop van de jaren werden satellieten ontwikkeld voor observatie van het heelal en de aarde in het zichtbare licht, U.V., infra-rood en röntgen. Voorts: maritieme- en communicatiesatellieten, zowel voor telefoon, DATA en T.V., ruimte-telescopen voor metingen buiten de aardse dampkring enz.
Ook stond zij aan de wieg van de Ariane-raketten, waarvan de eerste 6 onder promotie van de ESA stonden.

De eerste 4 waren testen. Later werd alles overgedragen aan de nieuw opgerichte Arianespace, opgericht door 36 Europese firma's en 13 belangrijke Europese banken.
Hiermee was de 1e commerciële ruimte-vervoersmaatschappij een feit.
Inmiddels is de nieuwe generatie draagraketten, de Ariane-5, ontwikkeld die de sterkste is onder de Europese draagraketten.

De 1e proef-lancering die onder promotie van de ESA stond, heeft intussen plaatsgevonden.
Dit opent de weg om in de komende jaren aan de toenemende vraag te voldoen voor het lanceren van communicatiesatellieten. Men overweegt om er 50 aan te laten maken.

Klik hier voor een vergroting.

Ook in de bemande ruimtevaart is de ESA geïnteresseerd: zij ontwikkelden en bouwden Spacelab, het ruimtelaboratorium dat mee vliegt met de Space Shuttle's. Zoals bekend is onze enige Nederlandse ruimtevaarder Dr. Wubbo Ockels met zo'n Shuttle mee geweest.

Bij de recente Euromir-missie's hebben Europese ruimtevaarders mee gevlogen in de MIR, als training voor het toekomstige Europese ruimtestation.

De ruimtevaart-filatelisten trachten dit allemaal op een filatelistische wijze vast te leggen. Mede omdat de postzegels dikwijls veel later uitgegeven worden, zijn vooral afstempelingen met de juiste datum en plaats van belang.

Voor ons is het dan ook een zeer interessante tijd waarin wij nu leven en wij zeggen dan ook:

Ruimtevaartfilatelie... Een fascinerende hobby!

A. Olckers.

Klik hier om naar de website van de Estec/ESA te surfen.
Klik hier om naar de website van de Noordwijk Space Expo te surfen.